Bakanlık tarafından 81 ilin tarım ve orman müdürlüklerine, ayrıca gıda satış noktalarının bağlı bulunduğu esnaf odaları ve birliklerine gönderilen resmi talimat yazısında, konuya ilişkin kritik ayrıntılar tek tek belirtildi. Buna göre, TETT süresi dolmuş ürünler tamamen yasaklanmıyor ancak sıkı kurallar çerçevesinde ayrı bir sistem içinde değerlendiriliyor.
Bakanlıktan Marketler İçin Yeni Düzenleme: Raflarda Yeni Dönem Başlıyor
Yayımlanan düzenlemede en dikkat çekici noktalardan biri, sıkça karıştırılan iki farklı tarih kavramının net biçimde ayrılması oldu: Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi (TETT) ve Son Tüketim Tarihi (STT).
TETT ve STT Ayrımı Netleştirildi
Talimata göre TETT, özellikle makarna, pirinç, çay, kahve, un, şeker ve bulgur gibi uzun raf ömrüne sahip kuru gıdalar için geçerli bir kalite göstergesi olarak tanımlanıyor. Bu tarih, ürünün doğru koşullarda saklanması halinde tat, aroma ve kıvam gibi duyusal özelliklerini ne kadar süreyle koruyabileceğini ifade ediyor.
Yani TETT’si geçen ürünler, her durumda bozulmuş ya da sağlığa zararlı kabul edilmiyor. Bakanlık yetkilileri, bu tür ürünlerde TETT geçişinin doğrudan bir gıda güvenliği riski oluşturmadığını, asıl meselenin ürünün saklama koşulları ve fiziksel durumuna bağlı olduğunu vurguluyor.
Öte yandan STT ise çok daha kritik bir sınırı temsil ediyor. Özellikle süt, et, tavuk, balık ve peynir gibi hızla bozulabilen hayvansal ürünler için kullanılan bu tarih, ürünün insan sağlığı açısından güvenli kabul edildiği son günü ifade ediyor. STT’si geçmiş ürünlerin satışta bulunması ise kesin olarak yasaklanıyor ve ciddi yaptırımlara tabi tutuluyor.
TETT Geçmiş Ürünler İçin Özel Raf Sistemi
Yeni uygulama kapsamında marketler ve bakkallar, TETT süresi geçmiş ürünleri normal raflardan tamamen ayrı bir alanda bulundurmak zorunda olacak. Bu ürünler, diğer gıda maddeleriyle karışmayacak şekilde özel olarak ayrılmış reyonlarda satışa sunulacak. Bu özel bölümlerde yer alan ürünlerin üzerinde ayrıca “tarihi geçmiştir” ya da benzeri uyarı ibarelerinin açık şekilde bulunması gerekecek. Böylece tüketicinin ürünün durumu hakkında açık ve net biçimde bilgilendirilmesi amaçlanıyor.
Düzenleme, özellikle ekonomik nedenlerle israfın azaltılmasını hedeflerken, tüketici bilincini artırmayı da amaçlıyor. Ancak ürünün satışa uygun olup olmadığı konusundaki nihai değerlendirme sorumluluğu büyük ölçüde işletmelere bırakılıyor.
En Çok Tartışılan Nokta: Sorumluluk İşletmede
Yeni mevzuatın en çok tartışma yaratan yönlerinden biri, TETT geçmiş ürünlerin satışına ilişkin kontrol mekanizmasının büyük ölçüde market ve işletme sahiplerine bırakılması oldu. Buna göre, bir ürünün hâlâ tüketilebilir durumda olup olmadığına dair karar, doğrudan satıcı tarafından verilecek.
Eğer işletme, söz konusu ürünün güvenle tüketilebileceğini düşünüyorsa, bu ürünü diğer gıdalardan ayırarak özel reyonlara yerleştirecek ve gerekli bilgilendirme etiketlerini ekleyecek. Bu durum, sorumluluğun önemli bir kısmını işletme yönetimine yükleyen bir sistem olarak dikkat çekiyor.
Denetim ve Cezai Yaptırımlar Sıkılaştırılıyor
Bakanlık tarafından gönderilen talimatlarda, il müdürlüklerine bağlı denetim ekiplerinin düzenli kontroller yapacağı da belirtildi. Denetimlerde, TETT’si geçmiş ürünlerin gerçekten ayrı alanlarda tutulup tutulmadığı, etiketlendirme kurallarına uyulup uyulmadığı titizlikle incelenecek. Ayrıca, şüpheli durumlarda ürünlerden laboratuvar analizleri için numune alınabileceği ifade edildi. Eğer mevzuata aykırı bir durum tespit edilirse, işletmelere ağır idari para cezaları uygulanacak ve gerektiğinde ürünlere el konulacak.
Özellikle STT’si geçmiş ürünlerin herhangi bir şekilde satışa sunulması durumunda ise yaptırımlar çok daha sert olacak. Bu tür ihlallerde hem yüksek para cezaları hem de ürünlerin tamamen piyasadan toplatılması gibi uygulamalar devreye girecek.
Gıda Güvenliği ve İsraf Dengesi
Yeni düzenleme, bir yandan gıda israfını azaltma amacı taşırken diğer yandan tüketici sağlığını koruma prensibi üzerine kurulmuş durumda. Özellikle uzun ömürlü gıdaların büyük bir kısmının teknik olarak bozulmadan uzun süre dayanabilmesi, bu ürünler için farklı bir satış modelini gündeme getirmiş durumda.
Ancak uzmanlar, uygulamanın sahadaki denetim kalitesine bağlı olarak farklı sonuçlar doğurabileceğine dikkat çekiyor. Özellikle işletmelerin sorumluluk alacağı bu sistemde, kontrol ve denetim mekanizmasının ne kadar etkin işleyeceği kritik önem taşıyor.
YORUMLAR